×

تاریخچه گرافیک از سنگ نبشته ها تا صنعت چاپ (قسمت دوم)

طراحی گرافیک فدک 25 ژوئن 2019

در مطلب قبلی از تاریخچه گرافیک از سنگ نبشته ها تا صنعت چاپ (قسمت اول). مروری کوتاه بر تمایز گرافیک از نقاشی، اهداف گرافیک و رد پای گرافیک در ایران و جهان داشتیم. و گفتیم که چگونه انسانهای غارنشین برای نخستین بار از رسم شکل برای برقراری ارتباط استفاده میکردند.  آنها هنر گرافیک را پایه گذاری نمودند.

در ادامه با ما همراه باشید تا مطالب جذاب تری در زمینه تاریخچه گرافیک در ایران و جهان را برای شما نمایان سازیم.

نمونه هایی از هنر گرافیک در انسانهای اولیه

غار شووه در جنوب فرانسه، قدمت سی هزار ساله دارد. و به دوران پیش از میلاد مسیح برمیگردد. جالب اینجاست که در این غار صدها نگاره وجود دارد که انسانهای آن زمان برای برقراری ارتباط با هم استفاده میکردند. و آنها را بر دیواره های این غار حک میکردند.

همچنین غار لاسکو که به چهارده هزار سال پیش از میلاد مسیح برمیگردد، نگاره هایی از حیوانات و از جمله اسب در آن دیده میشود. پس از آنها، میتوان به نگاره های شکارچیان غار بیمبتکا در هندوستان اشاره کرد. قدمت این نگاره ها نیز به هفت هزار سال پیش از میلاد مسیح برمیگردد.

نگاره بومیان آفریقا در غار سیاربرگ در آفریقای جنوبی نیز که به هزار سال پیش از میلاد مسیح برمیگردد. نمونه هایی از تاریخچه گرافیک در جهان هستند. نگاره های موجود در این غارها و بسی غارهای دیگری در گوشه گوشه ی جهان. بخوبی نمایانگر این موضوع هستند که گرافیک قدمتی چندین هزار ساله دارد. و هنری نوظهور نیست. در ادامه به نمونه های روشنی از تاریخچه گرافیک در ایران اشاره خواهیم کرد.

نمونه هایی از تاریخ گرافیک در ایران و جهان

نمونه هایی از هنر گرافیک در ایران باستان

سنگ نگاره های باستانی نمونه های غنی و زیبایی از تاریخچه گرافیک در ایران هستند.

سنگ نگاره نقش رستم که داستان تاجگذاری اردشیر یکم نخستین پادشاه ساسانی را روایت میکند. نمونه جالبی از هنر گرافیک در ایران است. این سنگ نگاره هم جنبه هنر و فرهنگ را در بر دارد و هم قانونی بودن سلسله ساسانی پس از هخامنشیان را به جهانیان و مردمان پس از خود اعلام میدارد. پس میبینیم که در اینجا نیز هنر گرافیک جنبه ای غیر از لذت صرف را در برداشته است. و حقیقتی را نمایان و اعلان میسازد.

همچنین در پوستر سنگی مرودشت فارس، شاپور اول ساسانی، و واقعه غلبه ایرانی ها بر رمی ها را با زانو زدن فیلیپ لیسنیوس والریانوس امپراتور رم را بعنوان یک واقعه تاریخی نمایان میسازد.

و از همه قدیمی تر نگاره ها و کتیبه های سنگی و منشور بین الملل بجا مانده از سلسله هخامنشیان است که بهمراه هزاران آثار باستانی سنتی دیگر موجود در پاسارگاد و تخت جمشید، همگی سعی بر نمایان ساختن فرهنگ و حقایق تاریخی مربوط به ایرانیان در آن دوره ها و همچنین قوانین انسانی حاکم بر آن زمان بوده اند.

نخستین کتابهای گرافیک

کتابهای دینی و مذهبی از جمله اولین کتابهایی هستند که از گرافیک در هنر کتاب آرایی خود استفاده کردند. بعنوان مثال؛ انجیل که در قرنهای 6 تا 9 پس از میلاد مسیح در صومعه های انگلیس، اسکاتلند و ایرلند وجود داشتند همگی از هنر گرافیک بگونه ای موثر استفاده کرده بودند.

تاریخ گرافیک نخستین کتابهای خود را در باب مذهبی مورد تاثیر قرار داد. در این کتابها از هنر گرافیک اسلیمی استفاده شده بود. بگونه ای که مسلمانان چون نمیتوانستند مانند دیگر مذاهب از نقاشی های انسان برای تزئیئن کتابهای خود استفاده کنند، خط را بگونه ای زیبا پیچ و قوس میدادند و از آن بعنوان تزئئین نوشتاری کتابهای دینی خود استفاده میکردند. این تزئینات کم کم توسط اروپائیان شناخته شد و آنها نیز در کتاب انجیل و دیگر کتابهای مذهبی خود از این هنر گرافیک اسلیمی استفاده نمودند.

شکل های هندسی و خط نگاری هایی که طرح های هنری انتزاعی بینظری خلق میکردند و روح انسان را جلا میدادند و در عین حال جنبه تبلیغاتی نیز برای مذهب داشتند. اروپائیان این طرح های اسلیمی را آرابسک مینامیدند. به معنی عرب وار. چون عربها نمادی از اسلام بودند.

نسخه قدیمی از قرآن و انجیل

نسخه های دستنویس قدیمی از انجیل و قرآن

استفاده از گرافیک در قرآن های دستنویس و خطی

خطوط قرآنی در دهه هشتم میلادی باب شدند. و در دهه دهم میلادی به تکامل نسبی رسیدند. از جمله میتوان به استفاده از خطوط زیبای قرآنی از جمله خط کوفی اشاره کرد. خط کوفی خطی شکسته و زیبا بود که مسلمانان با استفاده از آن میتوانستند صفحات اولیه و سوره های کوتاه قرآن را به زیبایی بیارایند. ولی در دهه دوازدهم میلادی خط بسیار زیبای دیگری ایجاد شد که زیبایی بسیار بیشتری نسبت به خط کوفی داشت. این خط، خط نسخ نام داشت.

خط نسخ برخلاف خط کوفی زاویه های شکسته نداشت. و زاویه های منحنی آن زیبایی و خلوص بسیار بیشتری نسبت به خط کوفی داشت. خط نسخ از فرم های هلالی و منحنی تشکیل شده بود. و خیلی زود در سراسر جهان اسلام محبوب  شد و عمومیت گرفت.

پس از ان تذهیب کاری، حاشیه آرایی، صفحه آرایی و دیگر تکنیک های پیچیده ی تزیین به وجود آمدند. که همگی با هم میتوانستند کتابهای دینی مسلمانان را بدون استفاده از تصاویر انسان، بسیار زیبا و پر رمز و راز کنند. تاریخچه گرافیک در اسلام قدمتی چند صد ساله دارد و روز بروز بر زیبایی های آن افزوده میشود.

استفاده از گرافیک در تزئینات اسلامی

در کنار خطوط کوفی و نسخ، شیوه های دیگری از خطاطی اسلامی با نام های محقَّق، ریحان، ثلث، رقاع و توقیع نیز استفاده میشود. حتی از این خطوط و تزئینات اسلامی برای تزئین ظروف سفالی، اشیاء و بناهای اسلامی استفاده میکردند. حتی در پارچه بافی، نوشتن نامه و امور دولتی و دیوانی از این تزئینات بهره گرفته میشده است.

تا بدین جا تاریخچه گرافیک ایران و جهان، تاریخچه گرافیک در جهان اسلام و نخستین کاربردهای مذهبی گرافیک را ذکر کردیم. در قسمتهای بعدی این مطالب بسیار جذاب، وجوه جالبتری از این هنر پر رمز و راز را برای شما نمایان خواهیم ساخت. با ما همراه باشید.

قسمت بعدی این مطلب، تاریخچه تکامل هنر گرافیک و فنون چاپ اولیه را بررسی خواهد کرد. با ما همراه باشید.

درباره نوشته نظر بدین و توی بحث شرکت کنین

فدک

کارشناس ارشد روانشناسی صنعتی و سازمانی هستم، فعال در زمینه تبلیغات و علاقمند به نویسندگی. دوست دارم دانش خودم را در مقالاتم با شما به اشتراک بگذارم.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

هشت + 12 =

 

براتون مطالب جدید و خبرای مهم رو میفرستیم