×

تاریخچه گرافیک از سنگ نبشته ها تا صنعت چاپ (قسمت سوم)

طراحی گرافیک فدک 28 ژوئن 2019

در مطلب قبلی از تاریخچه گرافیک از سنگ نبشته ها تا صنعت چاپ (قسمت دوم) در مورد سیر تکاملی استفاده از گرافیک در جای جای جهان و برای مصارف گوناگون گفته شد. از برقراری ارتباط بین انسانهای غارنشین گرفته تا استفاده از آن در کتاب آرایی مذهبی و دینی و اختراع شیوه های مختلف کاربرد آن در اینگونه کتابها. همچنین در مورد گرافیک اسلیمی یا بعبارت دیگر گرافیک اسلامی نوشته شد. و اینکه چطور مسلمانان خطوط هنری مختلفی را برای تزیین کتابهای دینی خود استفاده کردند. و این شروعی برای آراستن دیگر کتابهای آسمانی شد.

در ادامه با ما همراه باشید تا در سری مقالات تاریخچه گرافیک در ایران و جهان قدم به قدم بسمت گرافیک نوین و صنایع پیشرفته مورد استفاده در گرافیک امروزی بپردازیم.

پیدایش صنعت چاپ

همه گوتنبرگ را بعنوان مخترع صنعت چاپ میشناسند. ولی حقیقت در واقع چیز دیگری است. ظهور و پدیداری صنعت چاپ به قرن ها پیش از گوتنبرگ برمیگردد.

بین النهرینی ها هزاران سال پیش از میلاد مسیح با خشت هایی از گل رس چاپ میزدند. بکار بردن حروف متحرک چاپی نیز در خلال سالهای 1000 تا 1050 میلادی در چین استفاده میشدند. در حالی که گوتنبرگ در سال 1440 حروف متحرک قابل انتقال چاپ را اختراع کرد.

ولی گوتنبرگ اصلا از کاری که چینی ها 400 سال پیش از او انجام میدادند اطلاعی نداشت. و با استفاده از پیشه ی خود که زرگری بود حروفی از جنس سرب و آنتی موان ساخت. و این دو فلز را بدین علت انتخاب نمود که نه خیلی سخت و نه خیلی نرم و آسیب پذیر باشند. او همچنین فرمول مرکب مورد استفاده در چاپ را اختراع کرد و بسیاری از مشکلات صنعت چاپ را اینگونه مرتفع کرد.

نمونه دستگاه چاپ سنگی و لیتوگرافی گوتنبرگ

فن چاپ سنگی یا لیتوگرافی

لوازم و ابزار دستگاه چاپ گوتنبرگ بسیار گران قیمت بود و در نتیجه فقط ثروتمندان به آن دسترسی داشتند. بنابراین ابزار چاپ گوتنبرگ تا حدود به سه دهه بلا استفاده ماند و از آن استقبال چندانی نشد. تا اینکه 300 سال پس از او یک نمایشنامه نویس آلمانی بنام آلویس زنه فلدر ابزار چاپ سنگی یا لیتوگرافی را در سال 1796 میلادی اختراع کرد. این ابزار به قدری مورد استقبال همه قرار گرفت که چندی نگذشت که در سال 1824 میلادی یا 1240 هجری قمری وارد ایران شد و مورد استفاده زیادی قرار گرفت. سنگهای مورد استفاده در صنعت چاپ سنگی یا لیتوگرافی بقدری خوب بودند که هر سنگ میتوانست تا 750 نسخه از یک نوشته را ساپورت کند و پس از آن دیگر آن سنگ بلااستفاده شود.

دستگاه تاریخی چاپ سنگی ایران در کلیسای وانک اصفهان

ورود صنعت چاپ سنگی به ایران

ظهور صنعت چاپ سنگی، نقطه عطف بزرگی در تاریخچه گرافیک ایران و جهان است. در مورد اینکه چه کسی لیتوگرافی را وارد ایران کرد، روایت ها و اختلاف نظرهای زیادی وجود دارد.

ولی بنظر میرسد که نخستین بار میرزا صالح شیرازی لیتوگرافی را از تبریز وارد ایران کرده است. لیتوگرافی در سال 1240 هجری قمری از روسیه وارد ایران شد و بسرعت در شهرهای بزرگ ایران مورد استفاده قرار گرفت و گسترش یافت.

چاپ سنگی بسیار کم خطر تر از چاپ سربی گوتنبرگ بود. به این علت که در آن از سرب که فلز خطرناکی است استفاده نشده است. بلکه از سنگ استفاده میشد که از خطر نگهداری کمتری نسبت به چاپ سربی برخوردار بودند.

در حدود 50 سال، تنها صنعت چاپ مورد استفاده در ایران چاپ سنگی بود. و تا اواخر دوره قاجار خیلی زیاد مورد استفاده قرار میگرفت. از ویژگی های منحصر بفرد چاپ سنگی که آنرا در بین ایرانیان محبوب کرده بود، امکان نوشتن خط نستعلیق و چاپ تصاویر بود. که بیشترین کاربرد را در روزنامه ها و کتب خطی آن زمان داشت.

نمونه های تاریخی از چاپ لیتوگرافی در ایران

در مطلب بعدی از سری مقالات تاریخچه گرافیک در ایران و جهان ، با شما خوانندگان عزیز در زمینه تکامل گرافیک از چاپ اولین کتاب ها تا گرافیک مدرن سخن میگوییم. با ما همراه باشید.

درباره نوشته نظر بدین و توی بحث شرکت کنین

فدک

کارشناس ارشد روانشناسی صنعتی و سازمانی هستم، فعال در زمینه تبلیغات و علاقمند به نویسندگی. دوست دارم دانش خودم را در مقالاتم با شما به اشتراک بگذارم.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

هجده + 4 =

 

براتون مطالب جدید و خبرای مهم رو میفرستیم